Tussendoelen gevorderde geletterdheid

Het Expertisecentrum Nederlands heeft Tussendoelen gevorderde geletterdheid ontwikkeld. Het SLO heeft deze overzichtelijk weergegeven (http://www.slo.nl/primair/leergebieden/ned/taalsite/lexicon/00573/).

Tussendoelen gevorderde geletterdheid

Abstract

De tussendoelen gevorderde geletterdheid (groep 4-8) zijn -net als de tussendoelen beginnende geletterdheid- door het Expertisecentrum Nederlands ontwikkeld.

Tekst

In de tussendoelen gevorderde geletterdheid wordt aan de volgende acht leerlijnen aandacht besteed. (De leerlijnen moeten overigens wel weer in samenhang met elkaar worden gezien):

leerlijn 1: lees- en schrijfmotivatie
leerlijn 2: technisch lezen
leerlijn 3: spelling en interpunctie
leerlijn 4: begrijpend lezen
leerlijn 5: strategisch schrijven
leerlijn 6: informatieverwerking
leerlijn 7: leeswoordenschat
leerlijn 8: reflectie op geschreven taal

Hieronder zijn de leerlijnen uitgewerkt:

leerlijn 1: Lees- en schrijfmotivatie

Middenbouw
1.1. Kinderen zijn intrinsiek gemotiveerd voor lezen en schrijven.
1.2. Ze beschouwen lezen en schrijven als dagelijkse routines
1.3. Ze zien geschreven taal als communicatiemiddel
1.4. Ze hanteren geschreven taal als middel voor informatieverwerving.
1.5. Ze ervaren geschreven taal als expressiemiddel.

Bovenbouw
1.6. Kinderen waarderen bestaande werken op het terrein van fictie.
1.7. Ze waarderen bestaande werken op het terrein van nonfictie.
1.8. Ze waarderen bestaande werken op het terrein van poëzie.
1.9. Ze hebben een positief zelfbeeld tegenover het gebruik van geschreven taal.
1.10. Ze onderkennen het persoonlijk en maatschappelijk belang van geletterdheid.

leerlijn 2: Technisch lezen

Midden- en bovenbouw

De leerlingen gebruiken verschillende technieken om woorden snel en nauwkeurig te herkennen.
2.1. Ze herkennen lettercombinaties en spellingpatronen.
2.2. Ze herkennen lettergrepen in geschreven woorden.
2.3. Ze herkennen het unieke letterpatroon van (leen)woorden.
2.4. Ze maken gebruik van de betekenis van een woord.
2.5. Ze maken gebruik van de context van een woord.

De leerlingen gebruiken verschillende technieken om een tekst goed voor te lezen:

2.6. Ze gebruiken leestekens op de juiste wijze.
2.7. Ze lezen groepen van woorden als een geheel.
2.8. Ze lezen een tekst met het juiste dynamische en melodisch accent.
2.9. Ze lezen een tekst in het juiste tempo en zonder spellinguitspraak.
2.10. Ze houden bij het voorlezen rekening met het lesdoel en met het publiek.

 leerlijn 3: Spelling en interpunctie

Middenbouw

3.1. Kinderen zijn in staat klankzuivere woorden correct te spellen.
3.2. Ze kennen de spelling van woorden met homofonen (ei-ij, au-ou, g-ch)
3.3. Ze passen de gelijkvormigheidsregel toe (hond-honden, kast-kastje)
3.4. Ze passen de analogieregel toe (hij zoekt, hij vindt)
3.5. Ze kunnen eenvoudige interpunctie duiden en toepassen: gebruik hoofdletters, punt, vraagteken en uitroepteken.
3.6. Ze kunnen hun spelling- en interpunctiefouten onderkennen en corrigeren.

Bovenbouw

3.7. Kinderen zijn in staat lange, gelede woorden en woordsamenstellingen te spellen (geleidelijk, ademhaling, voetbalwedstrijd)
3.8. Ze beheersen de regels van de werkwoordspelling (hij verwachtte, de verwachte brief)
3.9. Ze zijn redelijk in staat leenwoorden correct te spellen (politie, liter, computer).
3.10. Ze kunnen complexe interpunctie duiden en toepassen: komma, puntkomma, dubbele punt, aanhalingstekens en haakjes.
3.11. Ze zijn in staat om zelfstandig hun spelling- en interpunctiefouten te onderkennen en te corrigeren.
3.12. Ze ontwikkelen een attitude voor correct schriftelijk taalgebruik.

leerlijn 4: Begrijpend lezen

Middenbouw

De leerlingen lezen eenvoudige teksten die verhalend, informatief, directief, beschouwend en argumentatief van aard zijn met begrip en voeren daarbij de volgende leesstrategieën uit:

4.1. Ze bepalen het thema van een tekst en activeren hun eigen kennis over het thema.
4.2. Ze koppelen verwijswoorden aan antecendenten.
4.3. Ze lossen het probleem van een moeilijke zin (of zinnen) op.
4.4. Ze voorspellen de volgende informatie in een tekst.
4.5. Ze leiden informatie af uit een tekst.
4.6. Ze onderscheiden verschillende soorten teksten zoals verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten.
4.7. Ze herkennen de structuur van verhalende teksten.

Bovenbouw

De leerlingen lezen minder eenvoudige teksten die verhalend, informatief, directief, beschouwend of argumentatief van aard zijn met begrip en voeren daarbij de volgende leesstrategieën uit.

4.8. Ze zoeken, selecteren en verwerken op een doelbewuste en efficiënte manier informatie uit verschillende bronnen.
4.9. Ze leiden betekenisrelaties tussen zinnen en alinea’s en herkennen inconsistenties.
4.10. Ze stellen zelf vragen tijdens het lezen.
4.11. Ze bepalen de hoofdgedachte van een tekst en maken een samenvatting.
4.12. Ze herkennen de structuur van verschillende soorten teksten.
4.13. Ze plannen, sturen, bewaken en controleren hun eigen leesgedrag.
4.14. Ze beoordelen teksten op hun waarde.

leerlijn 5: Strategisch schrijven 

Middenbouw

5.1. De kinderen schrijven korte teksten, zoals antwoorden op vragen, berichten en afspraken en langere teksten, zoals verhalende en informatieve teksten.
5.2. Ze kennen kenmerken van verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten.
5.3. Ze durven te schrijven en hebben er plezier in.
5.4. Ze stellen het onderwerp vast en zijn zich bewust van het schrijfdoel en het lezerspubliek.
5.5. Ze verzamelen informatie uit enkele bronnen die beschikbaar zijn.
5.6. Ze ordenen de gevonden informatie in de tijd.
5.7. Ze kiezen de geschikte woorden en formuleren hun gedachten en gevoelens in enkelvoudige zinnen.
5.8. Ze schrijven korte teksten met de juiste spelling en interpunctie.
5.9. Ze lezen hun geschreven tekst na en reviseren die met hulp van anderen.
5.10. Ze kunnen opmerkingen maken bij hun eigen teksten.

Bovenbouw
5.11. De kinderen schrijven allerlei soorten teksten, waaronder verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten.
5.12. Ze herkennen en gebruiken enkele kenmerken van verhalende, informatieve, directieve, beschouwende en argumentatieve teksten.
5.13. Ze stellen het schrijfdoel en het lezerspubliek van tevoren vast.
5.14. Ze verzamelen informatie uit verschillende soorten bronnen.
5.15. Ze ordenen vooraf de gevonden informatie.
5.16. Ze kiezen de juiste woorden en formuleren hun gedachten en gevoelens in enkelvoudige en samengestelde zinnen.
5.17. Ze schrijve langere teksten met de juiste spelling en lay-out.
5.18. Ze besteden aandacht aan de vormgeving en de lay-out.
5.19. Ze lezen hun geschreven tekst na en reviseren die zelfstandig.
5.20. Ze reflecteren op het schrijfproduct en op het schrijfproces.

leerlijn 6: Informatieverwerking

Middenbouw

6.1. De kinderen zoeken snel woorden op, die alafabetisch zijn geordend.
6.2. Ze kennen de functie en opzet van verschillende informatiebronnen, zoals woordenboeken, telefoonboeken, jeugdtijdschriften, schoolkranten en internet.
6.3. Ze zoeken de gewenste informatie op in verschillende informatiebronnen, zoals woordenboeken, telefoonboeken, jeugdtijdschriften, schoolkranten en internet.
6.4. Ze zoeken in een documentatiecentrum of schoolbibliotheek een boek of ander materiaal op een efficiënte wijze op met behulp van een trefwoordenlijst of de computer.
6.5. Ze herlezen een tekst of delen van een tekst als dat nodig is.
6.6. Ze stellen zichzelf relevante vragen voor en na het lezen van een tekst.

Bovenbouw

6.7. De kinderen kennen de betekenis en functie van verschillende informatiebronnen, zoals woordenboeken, encyclopedieën, week- en dagbladen, tijdschriften, spoorboeken, reisgidsen, atlassen en internet.
6.8. Ze zoeken de gewenste informtatie op in verschillende informatiebronnen, zoals woordenboeken, encyclopedieën, week- en dagbladen, tijdschriften, spoorboeken, reisgidsen, atlassen en internet.
6.9. Ze zoeken in een openbare bibliotheek boeken of andere materialen op een efficiënte wijze op met behulp van een computer.
6.10. Ze maken een schema, uittreksel of samenvatting van een verhalende of informatieve tekst.
6.11. Ze stellen zichzelf relevante vragen voor, tijdens en na het lezen van een tekst.

leerlijn 7: Leeswoordenschat

Middenbouw

7.1. Kinderen breiden hun conceptuele netwerken uit, zodat diepe woordbetekenissen ontstaan.
7.2. Ze maken onderscheid tussen vorm- en betekenisaspecten van woorden.
7.3. Ze kunnen eenvoudig figuratief taalgebruik interpreteren.
7.4. Ze zijn in staat strategieën toe te passen voor het afleiden van de betekenis van woorden uit de tekst.
7.5. Ze zijn in staat strategieën toe te passen voor het onthouden van nieuwe woorden.

Bovenbouw
7.6. Kinderen weten dat woorden onderschikkende en bovenschikkende betekenisrelaties kunnen hebben.
7.7. Ze weten dat woordparen betekenisrelaties kunnen hebben, zoals tegenstelling en synoniem.
7.8. Ze passen figuratief taalgebruik zelf toe.
7.9. Ze kunnen zelfstandig nieuwe woordbetekenissen afleiden en onthouden.
7.10. Ze weten hoe ze woorden kunnen opzoeken in naslagwerken (woordenboek, encyclopedie).

leerlijn 8: Reflectie op geschreven taal

Middenbouw

8.1. Kinderen weten dat uiteenlopende tekstgenres verschillende functies hebben.
8.2. Ze hebben zicht op de processen van schriftelijk taalgebruik.
8.3. Ze maken onderscheid tussen woordsoorten.
8.4. Ze kennen de afgrenzing van een zin.
8.5. Ze kennen de globale structuur van verhalen en informatieve teksten.

Bovenbouw

8.6. Kinderen zijn in staat qua functie en structuur onderscheid te maken tussen verhalende, informatieve, argumentatieve, directieve en expressieve teksten.
8.7. Ze zijn in staat om verbuiging van naamwoorden en vervoeging van werkwoorden te interpreteren en toe te passen.
8.8. Ze beheersen basale grammaticale begrippen, zoals onderwerp, gezegde en persoonsvorm.
8.9. Ze maken het onderscheid tussen formeel en informeel gebruik van geschreven taal.
8.10. Ze begrijpen dat de geschreven taalcode is gebaseerd op de standaardtaal.

 

Bron: Cor Aarnoutse en Ludo Verhoeven (red.)(2003): Tussendoelen gevorderde geletterdheid. Leerlijnen voor groep 4 tot en met 8.

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s